Verantwoord broederschap

Boeddhisme gaat gebukt onder onduidelijkheid over waarden en normen en de relatie tussen spiritualiteit en maatschappelijk handelen. Ook de hele discussie over seksueel misbruik in eigen kring legt dit vraagstuk bloot als een gapend gat in het hart van het boeddhisme.

CNN heeft een filmploeg die in rondreist van het ene naar het andere geweldsincident in Europese hoofdsteden, van Parijs naar Londen naar Brussel. De lont is in het kruitvat geslagen van terrorisme en extremisme en nihilistische aanslagen maken zich meester van het straatbeeld in steeds meer van onze steden. De televisie rijgt de kralen in real time aaneen tot een eigentijds spektakelstuk van afschuw en afkeuring.

Dezer dagen reed een witte bestelbus in op een groep moskeegangers in de Londense wijk Finsbury. De plaatselijke imam nam de verdachte van de aanslag in bescherming tegen een lynchpartij totdat de politie arriveerde. Dusdoende leefde hij ons een aantal religieuze waarden voor, zoals ‘hebt uw naaste lief gelijk uzelve’. Op zijn manier toonde de moslimgeestelijke zich een ware barmhartige Samaritaan.

Sommige mensen mopperen er vervolgens over dat dezelfde imam opmerkte dat “terrorisme geen religie kent.” Zou het niet beter zijn wanneer hij en andere vertegenwoordigers van de islam de hand in eigen boezem zouden steken en toegeven dat er wel degelijk een relatie bestaat tussen religie en terrorisme?

Alle religie probeert antwoorden te geven in de sfeer van geloof, hoop en liefde op de grote speculatieve vragen van leven en dood. Ware religie gaat over liefde en verdraagzaamheid. Valse religie beweegt zich buiten deze smeltkern en begeeft zich op het gladde ijs van verering van het gouden kalf of geweldsverheerlijking.

Jezus van Nazareth nam zijn tijdgenoten al aan de hand om de juiste koers te vinden binnen deze spanningsvelden. In het licht dat hij liet schijnen op de aarde en de koers die hij uitzette voor zijn volgelingen, zou je met een beetje goede wil de grondtrekken van een boeddhaweg kunnen ontwaren.

Jezus is echter dood en begraven en de neoliberale westerse wereld is de religie in meerderheid voorbij, hoewel het christendom van de wereldreligies nog altijd de grootste aanhang telt, die Jezus in gedachten houdt als ware hij een bodhisattva.

Wat boeddhisten er verder van vinden om onder deze noemer te worden geschaard, boeddhisme behoort eveneens tot de wereldreligies. Op moreel en maatschappelijk terrein is boeddhisme evenwel tamelijk hulpeloos, bij gebrek aan een duidelijk en voldoende bindend ethisch richtsnoer. Boeddhisme staat hierdoor meer dan enige andere religie bloot aan de spanningen tussen liefde en verdraagzaamheid enerzijds en ware en valse religie anderzijds.

Het zou boeddhisme dan ook sieren wanneer het zich lerend wilde opstellen tegenover bijvoorbeeld het christendom, maar volgelingen in de westerse wereld lijden te vaak nog aan een post-christelijk kerkelijk trauma waarmee zij hun eigen onwetendheid instandhouden.

De Londense imam klieft met een scherpsnijdend zwaard de hele discussie over religie en samenleving open. Als hij zegt dat terrorisme geen religie kent, dan bedoelt hij dat ware religie niet verenigbaar is met geweld tegen de ander. Dit is een goed verdedigbaar standpunt. De imam neemt de verdachte van een aanslag op zijn moskeegangers in bescherming omdat hij dieper schouwt in de werkelijkheid en in de beweerde rechtsextremistische aanslagpleger een naaste ziet in wie zich ook een lijdende mens met boeddhanatuur manifesteert.

De imam is daarmee mede een voorbeeld voor boeddhisten. Dat zijn veel te vaak mensen die zich waardenvrij rondwentelen in noties als compassie en het boeddhisme ondertussen uitmelken als een gouden kalf. Die vrijblijvend meebewegen op de golven van onsamenhangende, wazige ideeën en zich te buiten gaan aan vage academische programma’s zoals ‘multiple religious belonging’. Ik krijg er soms een gevoel van walging van dat me tijdelijk het enthousiasme kan benemen me tot deze gemeenschap te rekenen.

Behalve hulpeloosheid kleeft er aan vele boeddhisten ook een zekere wereldvreemdheid omdat onwetendheid een onmacht instandhoudt zich in het maatschappelijk verkeer te begeven vanuit een eigen, alom geaccepteerd religieus-ethisch richtsnoer. Misschien is het tegen beter weten in, maar ik blijf hopen dat er een dag komt dat verantwoord broederschap op de agenda komt te staan van de meditatiecentra waartussen de meute zich bij wijze van spiritueel toerisme beweegt.

Ook de hele discussie over seksueel misbruik in eigen kring legt het gapend gat bloot in het hart van het boeddhisme: onduidelijkheid over waarden en normen en de relatie tussen spiritualiteit en maatschappelijk handelen. Boeddhisme niet als religie willen zien, draagt er alleen maar aan bij dat aanhangers zich niet kunnen vrijmaken uit de staat van ontkenning waarin zij zichzelf gevangen houden. Dit tot een oplossing brengen is een uitdaging voor een nieuwe generatie leraren binnen het westerse boeddhisme.

Namu Amida Butsu,
Taigu

8 gedachten over “Verantwoord broederschap”

  1. Jules, het boeddhisme kent zeer heldere gedragsregels en morele voorschriften als basis. Op niveau van handelen, spreken en denken. Zonder deze ethische regels werkt de bovenbouw van meditatie vervormend op het ego en worden wij een karikatuur van alles waartegen we ons hadden afgezet in de christelijke leer, alleen die regeltjes vindt men hier niet boeiend genoeg! Men wil meteen naar de hogere leringen en denkt ook dat men boven dit simpele niveau van de boeddhistische versie van de 10 geboden verheven is.

      1. ken ze even niet allen uit mijn hoofd: cluster gedrag is niet doden, stelen, vreemd gaan etc. zaken waar moderne mensen zich niet allemaal aan gehouden weten.
        cluster spraak: niet liegen, manipuleren, kwaadspreken/slaunder etc
        cluster denken/geest: vul maar in, eigen denken in de hand krijgen.

        inderdaad tot vervelens toe onderwezen door Namkha ooit. benadrukt dat spirituele ontwikkeling niet lukt als je deze basis van moreel gedrag niet in de praktijk kunt brengen. zou de precieze rijtjes moeten opzoeken. even geen tijd in oude papieren te zoeken. heel bekend in het tib boeddhisme!

  2. Maar ermee werken hoeft helemaal niet vervelend te zijn!
    ‘Hee, ik sta op het punt om te roddelen’
    ‘Hee, ik ben aan het roddelen’
    ‘Hee, ik heb daarnet zitten roddelen’
    ‘Hee, dat ik dat toen-en-toen daar-en-daar verteld heb, was eigenlijk roddelen.’

    En wat zal zijn, is of was het gevolg daarvan? Wat zal zijn, is of was mijn aandeel in die communicatie?
    En wat is mijn conclusie hieruit?
    Hee, ‘dit’ was de oorzaak van ‘dat’.
    ‘Dat’ was niet in mijn voordeel, noch in dat van anderen.
    Dus misschien wel een hernieuwd voornemen: ik neem mij voor om niet te roddelen.

    Juist dat is wat de Boeddha GROEI noemde.
    Zie bijvoorbeeld in
    http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/dn/dn.02.0.than.html
    ongeveer 20 regels van onderen, nadat een koning aan de Boeddha een ernstige fout heeft toegegeven.

    1. Ja Guus, heel praktisch toe te passen allemaal! De wil om schouders er onder te zetten en ondanks mislukken van een voornemen verder te ploeteren met het eigen gedrag. Daar ligt dan de winst! Eerlijk tegenover jezelf kunnen zijn over eigen daden, woorden en gedachten en geen excuus waarom we het niet kunnen, waarom we niet in een keer goed zijn

      1. Het achtvoudig pad komt echter niet in de buurt van een richtsnoer voor maatschappelijk handelen. Het pad is operationeel op individueel niveau en misschien op dat van kleinere groepen. Boeddhisme heeft op sociaal niveau een blinde vlek. Dit is mede de strekking van mijn artikel; deze wordt niet geadresseerd in de reacties tot dusver, hoe waardevol deze op zichzelf ook mogen zijn.

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s