Voorwaardelijk ontstaan onmisbaar voor wedergeboorte

In een artikel over karma en wedergeboorte laat André Baets het voorwaardelijk bestaan als perspectief weg. Dat is jammer want zo kom je algauw op een dwaalspoor 

The Truth of Rebirth door Thanissaro BhikkhuDe Boeddha was een fenomenoloog en een pragmaticus, schrijft Thanissaro Bhikkhu in een uiterst verhelderend boekwerkje van 47 pagina’s over wedergeboorte, The Truth of Rebirth and Why It Matters for Buddhist Practice (ongedateerd e-book). Hij vermeed filosofische speculatie om de focus op de situationele ethiek van het handelen gericht te kunnen houden.

Op vragen van zijn leerlingen over het ‘subject’ van wedergeboorte (‘wie wordt er dan wedergeboren?’) gaf de Boeddha dan ook geen antwoord. Zulke vragen zijn op zichzelf een dimensie van lijden, een uitdrukking van vasthouden aan het bestaande, een vorm van vermeerdering van onheilzaam karma.

De sleutel tot een goed begrip van de Dharma is het leerstuk van het voorwaardelijk ontstaan, zegt Thanissaro Bhikkhu de Boeddha na, met een uitputtende vermelding van de bronsutra’s uit de Pali Canon. Wie de betekenis van het voorwaardelijk ontstaan doorgrondt, vraagt niet naar het subject van wedergeboorte.

Het is dan ook jammer dat André Baets het voorwaardelijk bestaan als perspectief geheel weglaat in een artikel over karma en wedergeboorte dat hij recent heeft gepubliceerd op de website van de Vrienden van het Boeddhisme.

Biljartbal
De auteur werpt wel de vraag op ‘wat’ er nu precies wordt wedergeboren. Daar betreedt hij een dwaalspoor waarop velen hem zijn voorgegaan. Hij gebruikt de bekende biljartbalmetafoor om uit te leggen hoe de samenhang is van het ene en het volgende leven. Er wordt geen identiteit overgedragen, maar informatie. “We komen hier op een terrein dat aan de grens van ons bevattingsvermogen ligt. Alleen in termen en beelden en vergelijkingen kunnen we ons enigszins een voorstelling maken van de werkelijkheid die achter de term ‘wedergeboorte’ schuilgaat,” zo eindigt zijn artikel.

Nee dus. Zo geef je tegenwoordige generaties boeddhisten geen volledig beeld. Baets’ artikel is een voorbereiding op een themabijeenkomst komende november. Hopelijk wordt de zaak daar wel in de juiste samenhang gepresenteerd.

De voorstelling van zaken die Baets geeft is ook onnodig schematisch. Iedereen geloofde in reïncarnatie, alleen de Boeddha week hiervan af, schrijft hij. Nee hoor, ook in de tijd van de Boeddha waren er mensen die allerlei afwijkende visies hadden.

De werkelijkheid die achter de term ‘wedergeboorte’ schuilgaat, ligt volledig binnen ons bevattingsvermogen wanneer je deze verstaat in termen van voorwaardelijk ontstaan. Dan zie je ook dat het niet gaat over ‘mijn’ wedergeboorte of ‘jouw’ wedergeboorte.

Richtsnoer
Voorwaardelijk ontstaan behoort tot de kern van het inzicht dat de Boeddha ontwikkelde. Ook wij kunnen de werkelijkheid van het voorwaardelijk ontstaan leren kennen door de dingen te zien zoals ze zijn.

Er is, zoals Thanissaro Bhikkhu aangeeft, altijd de nodige discussie geweest over de vraag waarom de Boeddha in de aanloop naar zijn verlichting wel de keten van ‘zijn’ wedergeboortes kon overzien. Wanneer je de Canon als richtsnoer neemt, dan moet je de Boeddha op zijn woord nemen dat hij een spiritueel niveau bereikte waarop dit mogelijk is.

Met Thanissaro Bhikkhu ben ik van mening dat karma, wedergeboorte en voorwaardelijk ontstaan de verstaanshorizon vormen waarbinnen je de handelingsgerichte leer van de Boeddha moet plaatsen. Hoe menselijk het ook is te denken in termen van jouw ‘zelf’ en de toekomst daarvan, het is belangrijker dat je je de waarheden van het boeddhisme zo eigen maakt dat het vanzelfsprekendheden worden die je vertrouwen in de integriteit van de Dharma voeden. Dat zie ik André Baets in zijn artikel helaas niet doen.


André Baets, ‘Karma in de tijd van de Boeddha. Een overzicht van visies op karma’, seizoensblad van de stichting Vrienden van het Boeddhisme, lente 2014.
Zie ook de volgende artikelen die ik eerder heb geschreven: ‘Wedergeboorte, een hopeloze zaak?’ (5 februari 2014), ‘Hoe lang voordat je Boeddha wordt?’ (18 februari 2014) en ‘Het zelf als vaardig middel’ (21 maart 2014).

2 gedachten over “Voorwaardelijk ontstaan onmisbaar voor wedergeboorte”

  1. Beste Jules, heb je de tijd wel genomen om het artikel echt goed te lezen en tot je door te laten dringen? Je staat wel erg snel met een mening klaar ­čÖé

    1. De afgelopen maanden heb ik uitvoerige research gedaan naar boeddhisme en wedergeboorte. Zie mijn artikel ‘Wedergeboorte, een hopeloze zaak?’ (5 februari 2014) voor een overzicht van posities. Ik denk dat ik daarom snel kan reageren.
      De artikelen die ik van Andr├ę Baets ken, zijn meestal goed onderbouwd. Het huidige stuk over karma en wedergeboorte vind ik minder gelukkig om de redenen die ik in mijn weerwoord geef.

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s