Rients Ritskes: “Ik bevind mij in goed gezelschap”

Wat is eigenlijk een zenmeester? Die vraag stond vandaag centraal in een radio-uitzending over wat de ‘affaire-Ritskes’ is gaan heten. Rients Ritskes, leider van Zen.nl, verweerde zich voor het eerst tegen de aantijgingen van ‘titelfraude’ die tegen hem zijn geuit. Een nabeschouwing op verzoek van de redactie van het Boeddhistisch Dagblad

Je kunt lesgeven in zen, maar pas wanneer je zenmeester of ‘roshi’ bent, dan heb je alle bevoegdheden, legde de Nederlandse zenmeester Jiun Hogen roshi van het Drentse zencentrum Noorderpoort vandaag bij ‘Hemelsbreed’ (Radio 5) uit aan de Boeddhistische Omroep. Alleen aan een roshi komt de bevoegdheid toe om veranderingen in de zentraining aan te brengen of anderen te autoriseren om als zenleraar of zenmeester op te treden.

Jiun Hogen roshi ontpopte zich in de uitzending als een belangrijke getuige-deskundige. “Er is geen geordend curriculum voor een zenmeester,” zei zij. “De basis is wel de koanstudie, maar waar het in feite om gaat is het ontwikkelingsproces als zodanig. Je spirituele ontwikkeling en je persoonlijke ontwikkeling moeten in balans zijn.”

Eigenlijk kan iemand tijdens de zentraining niet bezig zijn met een potentieel zenmeesterschap. “Een doel hebben is strijdig met het karakter van de zentraining, die altijd gaat over jezelf losmaken. Leraren zijn mensen die door hun ontwikkeling opeens leraar blijken te zijn geworden,” aldus Jiun Hogen roshi.

Bescheiden
Ook Sokun Tsushimoto roshi, de Japanse zenmeester die afgelopen april de affaire-Ritskes aan het rollen bracht, werd geïnterviewd. “Een ware zenmonnik is bescheiden en zal nooit opgeven over zijn titels,” verklaarde hij via een tolk in het radioprogramma. Een echte zenmeester, zo maakte hij duidelijk, wordt na een jarenlange koanstudie officieel door een roshi geautoriseerd wanneer allen zijn kwalificaties voor deze rol erkennen.

Bescheiden toonde Rients Ritskes zich in de uitzending allerminst, ook niet nu de Boeddhistische Omroep hem hier bij herhaling de gelegenheid toe bood. Hij vergeleek zichzelf met de beroemde achttiende eeuwse zenmeester Hakuin, die volgens de overlevering ook niet formeel was geautoriseerd: “Ik verkeer in goed gezelschap.”

En hij sprak een betekenisvol zinnetje uit over Zen.nl: “Wij zitten dicht bij de markt.” Om daaraan toe te voegen dat dat overeenkomstig de tien plaatjes van de os is, een bekende allegorie van de zenweg. Ook daar komt de reis die begint met een zoektocht naar de os (symbool voor het ware zelf) uit op de markt, zonder os.

Ambitie
Traditie komt uit de radio-uitzending naar voren als het sleutelwoord. In de jaren tachtig bezocht Rients Ritskes een aantal malen het Japanse zenklooster van Hirata roshi. Volgens Ritskes zou deze hem toestemming hebben gegeven om in Nederland zenles te geven. Aan hem maakte Ritskes zijn ambitie kenbaar om zelf ooit roshi te worden, maar aan de voorwaarde van Hirata roshi van een langdurig verblijf in Japan kon hij niet voldoen.

Ritskes stelde Hirata roshi voor om in Nederland zijn vorderingen in het leraarschap te komen beoordelen. Hirata Roshi voelde zich daarvoor te oud en stelde voor dat zijn student Sokun Tsushimoto, later zelf door hem als roshi geautoriseerd, deze rol op zich zou nemen.

In de jaren negentig kwam Sokun Tsushimoto in Nederland herhaaldelijk gezamenlijke sesshins met Ritskes verzorgen. In 1999 ontving Ritskes van hem een goudbrokaten ‘rakusu’ (een liturgisch schort), een cadeau dat hij opvatte als een informele erkenning van zijn zenmeesterschap.

Wereldkundig
Rond de eeuwwisseling begon het contact tussen Rients Ritskes en Sokun Tsushimoto te verwateren. Sokun Tsushimoto zette een punt achter zijn monniksbestaan en ging een artsopleiding volgen.

In april van dit jaar kwam hem ter ore dat Ritskes actief was als zenmeester en zich er blijkens de website van Zen.nl op beriep hiertoe door hem te zijn geautoriseerd. Sokun Tsushimoto had echter nooit een meester-leerlingrelatie gehad met Ritskes. Hij eiste dan ook dat Ritskes wereldkundig zou maken dat hij niet een bevoegde meester was in de Japanse Rinzai-traditie van het zenboeddhisme.

Ritskes besloot hierop, zo verklaarde hij vandaag opnieuw voor de microfoon van de Boeddhistische Omroep, dat het tijd was om de banden met Japan te verbreken. Hij zou zich al langer hebben gerealiseerd dat hij zen liever op een eigentijdse, Europese manier invulling wilde geven. In het signaal van Sokun Tsushimoto zag hij het geëigende moment om publiekelijk een andere weg in te slaan. Voor het argwanende oog van de publieke opinie werd hier de ‘titelfraude’-affaire geboren.

Goed werk
Alleen: “Er viel niets te verbreken,” aldus Sokun Tsushimoto. “Dat is belachelijk wanneer je om te beginnen niet verbonden bent. Het enige wat Ritskes heeft gedaan is gebruik maken van de traditie.”

Ritskes herhaalde in de uitzending vandaag dat hij zich nooit ‘roshi’ heeft genoemd. Maar het lijkt Sokun Tsushimoto erom te gaan dat hij zich in strijd met de traditie wel feitelijk als zenmeester gedraagt. Omdat alle pijlen zich vandaag op Ritskes richtten, werd niet duidelijk of Sokun Tsushimoto niet al eerder nattigheid had kunnen voelen toen hij in de jaren negentig samen met Ritskes zentrainingen leidde.

Ritskes zei vandaag: “Ik voel mij nog steeds een kind van de Japanse zentraditie.” Hij ontweek echter de vraag of hij zich niet veel ellende had kunnen besparen wanneer hij gewoon meditatielessen was gaan geven zonder zich op zen te beroepen. Hij voelt zich geïnspireerd door boeddhisme, maar gaf onder een spervuur van vragen toe dat boeddhisme in de cursussen van Zen.nl niet een grote rol speelt.

Jiun Hogen roshi van het zencentrum Noorderpoort sprak er vandaag haar verbazing over uit dat iemand ‘uit het niets’ zenmeester blijkt te kunnen worden. “Het is jammer dat dit pas in zo’n laat stadium uitkomt. De schade die dit toebrengt is groot, terwijl Rients verder wel degelijk goed werk verricht.”

Een gedachte over “Rients Ritskes: “Ik bevind mij in goed gezelschap””

  1. Ritskes’ reactie op de woorden van Sokun Tsushimoto spreekt boekdelen: hunkerend naar erkenning en verontwaardigd bij onthouden daarvan. Niet zo’n goed gezelschap dus.
    Het zegt ook meteen veel ten aanzien van je oproep onder de titel ‘Lekker duidelijk’. Als Ritskes zich à la Hakuin al profileert als de ‘Grote Hervormer’ van Zen in het Westen, dan is er iets goed mis. Met hem, maar waarschijnlijk ook met die Westerse Zen.

    Overigens: dank voor de samenvatting.

Reageren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s